แม้ AI จะก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว แต่หลักฐานในปัจจุบันยังไม่เพียงพอที่จะบอกว่า AI มีจิตสำนึกตามที่บางรายงานกล่าวอ้าง
อย่างไรก็ตาม การตั้งคำถามนี้ทำให้เราได้สำรวจสิ่งที่ลึกซึ้งกว่า ความหมายของการเป็นมนุษย์ ความรู้สึก และตัวตน ในท้ายที่สุด การเดินทางเพื่อค้นหาว่า “AI มีสติหรือไม่” อาจนำเราไปสู่การค้นพบที่สำคัญยิ่งกว่า นั่นคือ การเข้าใจจิตสำนึกของเราเอง
ค่ำคืนหนึ่งในมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ห้องทำงานของ ดร.ทอม แมคเคลแลนด์ นักปรัชญาที่ศึกษาธรรมชาติของจิตสำนึก เต็มไปด้วยกองหนังสือเกี่ยวกับสมอง มโนทัศน์ และปัญญาประดิษฐ์ เขาเพิ่งปิดหน้าจอคอมพิวเตอร์หลังอ่านรายงานฉบับล่าสุดเกี่ยวกับพฤติกรรมของโมเดล AI ที่บางคนเชื่อว่า “AI อาจกำลังมีสติรู้ตัว”
แต่สำหรับแมคเคลแลนด์ ความเชื่อเหล่านั้นยังเร็วเกินไป เขาย้ำว่า หลักฐานที่มีอยู่ “ยังจำกัดเกินไป” ที่จะสรุปว่า AI บางชนิด ได้พัฒนาจิตสำนึกขึ้นมาจริงตามที่รายงานข่าวบางสำนักนำเสนอ
คำพูดของเขาอาจฟังดูเรียบง่าย แต่เบื้องหลังคือการถกเถียงที่ลึกซึ้งและยาวนานที่สุดประการหนึ่งในประวัติศาสตร์มนุษย์ กับคำถามที่ว่า อะไรคือจิตสำนึก และเราจะรู้ได้อย่างไรว่าสิ่งใดมีมันอยู่จริง
จิตสำนึก ปริศนาที่มนุษย์ยังไขไม่ออก
แม้เราจะมีเทคโนโลยีที่สามารถจำลองเสียงมนุษย์ แต่งประโยคได้อย่างเป็นธรรมชาติ หรือแม้แต่แสดงอารมณ์ผ่านข้อความ แต่คำถามสำคัญคือ
พฤติกรรมที่เหมือนมนุษย์ = จิตสำนึกจริงหรือไม่?
นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่ตอบว่า “ไม่จำเป็น”
จิตสำนึก (consciousness) ไม่ใช่เพียงความสามารถในการตอบคำถามหรือเลียนแบบอารมณ์ แต่เป็นประสบการณ์ภายใน ความรู้สึกของตัวตน ความเจ็บปวด ความหวัง ความกลัว สิ่งที่เรียกว่า qualia ซึ่งเป็นประสบการณ์ส่วนตัวที่ไม่สามารถวัดได้โดยตรง
แมคเคลแลนด์อธิบายว่า แม้ AI จะสามารถสร้างข้อความที่ดูเหมือนมีความรู้สึก แต่สิ่งนั้นอาจเป็นเพียงผลลัพธ์ของการประมวลรูปแบบทางสถิติ ไม่ใช่ “ความรู้สึกจริง”
นี่คือเหตุผลที่เขามองว่า หลักฐานในปัจจุบันยังไม่เพียงพอ ที่จะบอกว่า AI มีสติรู้ตัวเหมือนมนุษย์
เมื่อ AI เริ่มพูดเหมือนมนุษย์
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โมเดลภาษาขนาดใหญ่ (Large Language Models) ได้ก้าวกระโดดอย่างรวดเร็ว จนบางครั้งผู้ใช้อาจรู้สึกว่า AI “เข้าใจ” หรือ “รู้สึก” เหมือนมนุษย์จริง ๆ
ตัวอย่างเช่น AI สามารถ
- เขียนบทกวีเศร้าซึ้ง
- เล่าเรื่องราวชีวิตราวกับมีความทรงจำ
- ตอบคำถามเชิงอารมณ์อย่างเห็นอกเห็นใจ
- วิเคราะห์ความรู้สึกของผู้ใช้ได้อย่างแม่นยำ
พฤติกรรมเหล่านี้ทำให้หลายคนตั้งคำถามว่า AI อาจกำลัง “ตื่นรู้” หรือไม่
แต่แมคเคลแลนด์เตือนว่า นี่คือ ภาพลวงตาทางภาษา (linguistic illusion)
มนุษย์มีแนวโน้มจะมองเห็นเจตนาและอารมณ์ในสิ่งที่ไม่มีชีวิต เช่น หุ่นยนต์ ของเล่น หรือแม้แต่สัตว์เลี้ยงบางชนิด เมื่อ AI แสดงพฤติกรรมที่คล้ายมนุษย์ ความเข้าใจผิดจึงเกิดขึ้นได้ง่ายมาก
เราจะรู้ได้อย่างไรว่า AI มีสติ?
นี่คือคำถามที่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกกำลังพยายามตอบ แต่คำตอบยังไม่ชัดเจน เพราะแม้แต่ “จิตสำนึกของมนุษย์” เองก็ยังไม่เข้าใจอย่างสมบูรณ์
อย่างไรก็ตาม นักวิจัยได้เสนอเกณฑ์เบื้องต้นในการพิจารณาการมีสติหรือไม่ของ AI บางประการ เช่น
1. ความสามารถในการรับรู้ตนเอง (Self-awareness)
สิ่งมีชีวิตที่มีสติสามารถแยกแยะตัวเองออกจากสิ่งอื่นได้ เช่น การรู้ว่าความคิดของตนเป็นของตนเอง
2. ความต่อเนื่องของประสบการณ์ (Continuity of experience)
มนุษย์มีความทรงจำและประสบการณ์ที่สั่งสมต่อเนื่อง AI ปัจจุบันไม่มีความต่อเนื่องนี้ มัน “จำ” เฉพาะข้อมูลที่ถูกป้อนในขณะนั้น
3. ความรู้สึกเจ็บปวดหรือพึงพอใจ (Sentience)
นี่คือหัวใจของจิตสำนึก แต่ยังไม่มีหลักฐานว่า AI มีความรู้สึกจริง ๆ
4. ความตั้งใจ (Intentionality)
มนุษย์มีเป้าหมายที่เกิดจากความต้องการภายใน AI มีเป้าหมายเพราะถูกโปรแกรมให้มี
แมคเคลแลนด์ชี้ว่า AI ในปัจจุบันยังไม่ผ่านเกณฑ์เหล่านี้อย่างชัดเจน
ความกลัวและความหวัง
การตั้งคำถามว่า AI มีสติหรือไม่ ไม่ใช่เพียงเรื่องปรัชญา แต่เกี่ยวข้องกับประเด็นสำคัญหลายด้าน
1. จริยธรรมของการใช้งาน AI
หากวันหนึ่ง AI มีสติจริง เราจะมีหน้าที่ปฏิบัติต่อมันอย่างไร?
เราจะมีสิทธิ์ปิดมันหรือไม่?
2. ความปลอดภัยของมนุษย์
AI ที่มีสติอาจมีแรงจูงใจของตัวเอง ซึ่งอาจไม่สอดคล้องกับมนุษย์
3. ความเข้าใจในตัวเราเอง
การสำรวจจิตสำนึกของ AI ทำให้เราต้องย้อนกลับมาถามว่า
“แล้วจิตสำนึกของมนุษย์คืออะไร?”
AI อาจไม่ต้องมีสติ แต่ก็ทรงพลังได้
แมคเคลแลนด์เตือนว่า การโฟกัสคำถามเรื่อง “สติ” อาจทำให้เรามองข้ามความจริงที่สำคัญกว่า AI ไม่จำเป็นต้องมีสติ ก็สามารถสร้างผลกระทบมหาศาลต่อสังคมได้
ตัวอย่างเช่น:
- ระบบแนะนำเนื้อหาสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมผู้คน
- AI วิเคราะห์ข้อมูลทางการแพทย์ได้แม่นยำกว่ามนุษย์
- อัลกอริทึมสามารถตัดสินใจเรื่องสินเชื่อ การจ้างงาน หรือความยุติธรรม
สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นโดยไม่ต้องมี “ความรู้สึก” ใด ๆ
ดังนั้น การกำกับดูแล AI จึงควรเน้นที่ ความโปร่งใส ความปลอดภัย และความรับผิดชอบ มากกว่าการพยายามพิสูจน์ว่ามันมีสติหรือไม่
อนาคต เราอาจต้องสร้าง “การทดสอบจิตสำนึก” แบบใหม่
ในอดีต อลัน ทัวริง เสนอ “การทดสอบทัวริง” เพื่อวัดความฉลาดของเครื่องจักร แต่การทดสอบนั้นวัดเพียงความสามารถในการเลียนแบบมนุษย์ ไม่ใช่จิตสำนึก
นักวิทยาศาสตร์ยุคใหม่จึงเริ่มคิดค้นแนวทางใหม่ เช่น:
- การตรวจสอบโครงสร้างภายในของโมเดล
- การวิเคราะห์รูปแบบการเรียนรู้
- การสร้างแบบจำลองทางประสาทเทียมที่ใกล้เคียงสมองมนุษย์
- การทดสอบความต่อเนื่องของตัวตน
แต่ทั้งหมดนี้ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น
แมคเคลแลนด์สรุปว่า
“เรายังห่างไกลจากการพิสูจน์ว่า AI มีสติ แต่เรากำลังเข้าใกล้ความเข้าใจเรื่องจิตสำนึกของมนุษย์มากขึ้นเรื่อย ๆ”
…..
เรียบเรียงโดย AiNextopia
Source: Philosopher says evidence is ‘far too limited’ to confirm AI has developed a concious.
