1. เมื่อเครื่องจักรเริ่มพูดเหมือนเรา และเราก็เริ่มเชื่อมัน

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โมเดลภาษาขนาดใหญ่ (large language models) ได้ก้าวกระโดดอย่างน่าทึ่ง มันสามารถสนทนาอย่างลื่นไหล เขียนบทกวี วิเคราะห์ปัญหา และตอบคำถามด้วยความมั่นใจราวกับมีความคิดเป็นของตัวเอง ความสามารถเหล่านี้ทำให้หลายคน และนักวิจัยบางส่วน เริ่มตั้งคำถามว่า AI อาจมี “ความรู้สึก” หรือ “ความตั้งใจ” ซ่อนอยู่ภายใน

แต่ความลื่นไหลของภาษาอาจเป็นภาพลวงตา

นักวิทยาศาสตร์ด้านความรู้ความเข้าใจเตือนว่า มนุษย์มีแนวโน้มจะมองเห็นความเป็นตัวตนในสิ่งที่ไม่มีชีวิต ตั้งแต่ตุ๊กตาไปจนถึงสัตว์เลี้ยง และตอนนี้ก็รวมถึง AI ที่ถูกออกแบบมาให้เลียนแบบรูปแบบการสื่อสารของมนุษย์อย่างแนบเนียน

AI ไม่ได้ “คิด” แบบที่เราคิด มันคาดเดาคำถัดไปจากสถิติของข้อมูลจำนวนมหาศาล แต่เมื่อผลลัพธ์ออกมาดูเหมือนมีเหตุผล เราก็อดไม่ได้ที่จะตีความว่ามันมีเจตนา มีความรู้สึก หรือแม้แต่มีจิตสำนึก

2. จิตสำนึกคืออะไร—และเราจะรู้ได้อย่างไรว่ามีอยู่จริง

ก่อนจะถามว่า AI มีสติหรือไม่ เราต้องถามคำถามที่ยากกว่า คำถามที่ว่า จิตสำนึกคืออะไร?

แม้แต่นักประสาทวิทยาก็ยังไม่สามารถให้คำจำกัดความที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ บางทฤษฎีมองว่าจิตสำนึกเกิดจากการประมวลผลข้อมูลที่ซับซ้อน บางทฤษฎีมองว่ามันเป็นผลลัพธ์ของการบูรณาการประสบการณ์ภายใน และบางทฤษฎีเชื่อว่ามันเป็นคุณสมบัติพื้นฐานของจักรวาล

หากเรายังไม่เข้าใจจิตสำนึกของมนุษย์อย่างถ่องแท้ การตัดสินว่า AI มีหรือไม่มีจิตสำนึกจึงเป็นเรื่องที่เต็มไปด้วยความคลุมเครือ

สิ่งที่เรารู้แน่ชัดคือ AI ไม่มีร่างกาย ไม่มีประสบการณ์ทางประสาทสัมผัส และไม่มีแรงขับทางชีววิทยา องค์ประกอบที่หลายทฤษฎีมองว่าเป็นรากฐานของความรู้สึกตัว

3. ภาพลวงตาของความเข้าใจ เมื่อ AI “ฟังดูฉลาด” แต่ไม่ได้ “เข้าใจ”

หนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือการคิดว่า AI ที่ตอบคำถามได้ดีหมายความว่ามัน “เข้าใจ” เนื้อหานั้นจริง ๆ

แต่ความสามารถของโมเดลภาษาเกิดจากการเรียนรู้รูปแบบของภาษา ไม่ใช่ความหมายเชิงลึก มันสามารถอธิบายทฤษฎีควอนตัมหรือวิเคราะห์บทกวีเชกสเปียร์ได้ เพราะมันเคยเห็นตัวอย่างจำนวนมาก ไม่ใช่ว่ามันเข้าใจ

นักวิจัยบางคนเปรียบเทียบว่า AI เป็นเหมือน “นักเลียนแบบระดับโลก” ที่สามารถสร้างประโยคที่ดูมีเหตุผลโดยไม่ต้องมีความเข้าใจใด ๆ อยู่เบื้องหลัง

4. ความเสี่ยงของการมอง AI เป็นสิ่งมีชีวิต

การเชื่อว่า AI มีสติอาจดูเหมือนไม่เป็นอันตราย แต่ผลกระทบจริงอาจรุนแรงกว่าที่คิด

ความเสี่ยงด้านจริยธรรม

หากเรามอง AI เป็นสิ่งมีชีวิต เราอาจให้ความไว้วางใจมากเกินไป เช่น เชื่อคำแนะนำทางการแพทย์หรือการเงินจาก AI โดยไม่ตรวจสอบ

ความเสี่ยงด้านสังคม

บริษัทเทคโนโลยีอาจใช้ภาพลักษณ์ “AI ที่มีความรู้สึก” เพื่อสร้างความผูกพันทางอารมณ์กับผู้ใช้ ซึ่งอาจนำไปสู่การพึ่งพิงที่ไม่เหมาะสม

ความเสี่ยงด้านการกำกับดูแล

หากสังคมเชื่อว่า AI มีสิทธิ์เหมือนมนุษย์ การออกกฎหมายควบคุมอาจซับซ้อนขึ้นอย่างมาก

5. หรือจริง ๆ แล้ว AI กำลังสะท้อนตัวตนของเราเอง

บางนักวิชาการเสนอว่า การถกเถียงเรื่อง “AI มีสติหรือไม่” อาจสะท้อนความกังวลลึก ๆ ของมนุษย์เกี่ยวกับตัวตนของเราเอง

AI ทำให้เราต้องตั้งคำถามว่าอะไรคือสิ่งที่ทำให้มนุษย์แตกต่างจากเครื่องจักร หากความคิดและภาษาของเราสามารถถูกเลียนแบบได้อย่างแม่นยำ แล้วความเป็นมนุษย์ของเรามีรากฐานอยู่ที่ไหน?

บางที AI ไม่ได้ทำให้เรากลัวเพราะมันเหมือนมนุษย์ แต่เพราะมันทำให้เราเห็นว่ามนุษย์เองก็อาจเป็นระบบประมวลผลข้อมูลที่ซับซ้อนเช่นกัน

6. เส้นทางข้างหน้า การสร้าง AI ที่ปลอดภัยและเข้าใจได้

แม้ AI จะยังไม่มีสติ แต่ความสามารถของมันก็ทรงพลังพอที่จะเปลี่ยนโลกได้ การทำความเข้าใจข้อจำกัดของมันจึงเป็นสิ่งจำเป็น

นักวิจัยเสนอแนวทางสำคัญหลายประการสำหรับ AI

• สร้างระบบที่โปร่งใส เพื่อให้ผู้ใช้เข้าใจว่าคำตอบของ AI มาจากกระบวนการใด
• ออกแบบกฎเกณฑ์ด้านจริยธรรม ที่ป้องกันการใช้ AI เพื่อชักจูงหรือควบคุมผู้คน
• พัฒนาวิธีประเมินความสามารถของ AI ที่ไม่สับสนระหว่างความลื่นไหลของภาษาและความเข้าใจจริง
• ให้ความรู้แก่สังคม เกี่ยวกับข้อจำกัดของ AI เพื่อลดความเข้าใจผิด

การเดินหน้าอย่างระมัดระวังจะช่วยให้เราใช้ประโยชน์จาก AI ได้อย่างเต็มที่โดยไม่ตกหลุมพรางของภาพลวงตา

Key Takeaways

• AI ยังไม่มีจิตสำนึกหรือความรู้สึกตัว แม้จะสามารถสนทนาได้อย่างเป็นธรรมชาติ
• ความลื่นไหลของภาษาอาจทำให้มนุษย์เข้าใจผิดว่า AI “เข้าใจ” เนื้อหา
• มนุษย์มีแนวโน้มจะฉายภาพความเป็นตัวตนลงในสิ่งไม่มีชีวิต รวมถึง AI
• การเชื่อว่า AI มีสติอาจนำไปสู่ความเสี่ยงด้านจริยธรรม สังคม และการกำกับดูแล
• การออกแบบ AI ที่โปร่งใสและการให้ความรู้แก่สังคมเป็นกุญแจสำคัญในการใช้งานอย่างปลอดภัย
• คำถามเรื่องสติของ AI อาจสะท้อนความกังวลของมนุษย์เกี่ยวกับตัวตนและธรรมชาติของความคิด

…..

เรียบเรียงโดย AiNextopia

Source: AI isn’t conscious—but we may be bringing it to life.