เรื่องการเงิน การลงทุน พึ่งพา AI ได้ไหม

คำถามสำคัญคือ AI ให้คำแนะนำที่ดีจริงหรือไม่ ทีมนักวิจัยจาก MIT Sloan School of Management นำโดยรองศาสตราจารย์ทาฮา ชูคมาน (Taha Choukhmane) ได้ทดลองให้อาสาสมัครหนึ่งพันคนตั้งคำถามทางการเงินกับโมเดล AI แล้วจำลองผลลัพธ์ระยะยาวว่าหากพวกเขาทำตามคำแนะนำนั้นจริง ชีวิตทางการเงินจะเปลี่ยนไปอย่างไรเมื่อเทียบกับการไม่ทำตามเลย

ผลที่ได้ค่อนข้างน่าประทับใจ งานวิจัยชี้ว่าโดยรวมแล้ว AI มักจะให้คำแนะนำเชิงเศรษฐศาสตร์ในภาพกว้างที่ถูกทิศทาง มันมักผลักดันให้คนออมเงินมากขึ้น เข้าไปลงทุนในตลาดหุ้นมากขึ้น และค่อย ๆ ลดความเสี่ยงในพอร์ตเมื่ออายุมากขึ้น ซึ่งล้วนเป็นหลักการทางการเงินพื้นฐานที่นักวางแผนการเงินมืออาชีพก็แนะนำเช่นกัน กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ เมื่อเป็นเรื่องหลักการใหญ่ ๆ ที่ตำราการเงินเห็นพ้องต้องกัน เครื่องจักรก็เรียนรู้และสะท้อนภูมิปัญญานั้นออกมาได้ดีไม่น้อย

แต่ในรายละเอียดที่ลึกและเฉพาะตัวมากขึ้น ภาพกลับไม่สวยงามเท่าเดิม

รอยแยกที่ซ่อนอยู่ในความช่วยเหลือ

JD Power แบ่งกลุ่มผู้ใช้ AI เพื่อการเงินออกเป็นหลายกลุ่ม และกลุ่มที่ใหญ่ที่สุดกลับไม่ใช่คนที่มีฐานะมั่นคงอย่างเคนดริก แต่เป็นกลุ่มที่นักวิจัยเรียกว่า “คนที่ใช้จ่ายเกินตัว” คือคนที่งบประมาณเริ่มบานปลายและมีหนี้สินติดตัวอยู่บ้าง คนกลุ่มนี้มักถามแชตบ็อตเรื่องวิธียืดเงินเดือนให้พอใช้ และสิ่งที่ได้กลับมามักเป็นคำแนะนำแบบกว้าง ๆ เช่น เปลี่ยนจากซีเรียลยี่ห้อดังมาซื้อยี่ห้อของห้าง ซึ่งแม้จะไม่ผิด แต่ก็ไม่ได้แตะรากปัญหาที่แท้จริงของแต่ละครอบครัว

ยิ่งไปกว่านั้น งานวิจัยของทีม MIT ยังพบสิ่งที่ชวนให้ขมวดคิ้ว นั่นคือ AI มีแนวโน้มแนะนำการลงทุนที่มีความเสี่ยงสูงกว่าให้กับผู้ใช้เพศชายมากกว่าผู้ใช้เพศหญิงในสถานการณ์ที่คล้ายกัน

คำถามคือรูปแบบนี้เกิดจากอะไร เป็นเพราะข้อมูลฝึกฝนที่เครื่องจักรเรียนรู้มาสะท้อนอคติเดิมของสังคมมนุษย์ หรือเป็นเพราะวิธีตั้งคำถามของผู้ใช้แต่ละกลุ่มแตกต่างกันไปเอง นักวิจัยเองก็ยังไม่ฟันธง แต่สิ่งที่ชัดเจนคือ AI ไม่ได้เป็นกระจกที่เป็นกลางอย่างที่หลายคนคาดหวัง มันสะท้อนรูปแบบ (pattern) ที่ซ่อนอยู่ในกองข้อมูลมหาศาลที่มันเคยเรียนรู้มา ไม่ว่ารูปแบบนั้นจะยุติธรรมหรือไม่ก็ตาม

ผู้เชี่ยวชาญในวงการยังตั้งข้อสังเกตว่า คำแนะนำของ AI มักได้ผลดีที่สุดกับคนสองกลุ่มปลายสุดของสเปกตรัมความรู้ทางการเงิน กลุ่มแรกคือมือใหม่ที่ต้องการความรู้พื้นฐานทั่วไป ซึ่ง AI ตอบได้ดีเพราะเป็นข้อมูลมาตรฐานที่มีอยู่มากมายให้เรียนรู้

ส่วนกลุ่มที่สองคือผู้ที่มีความรู้ทางการเงินสูงอยู่แล้ว และรู้วิธีตั้งคำถามอย่างเฉพาะเจาะจงจนดึงคำตอบที่มีคุณภาพออกมาได้

ในขณะที่คนกลุ่มกลาง ๆ ซึ่งมีสถานการณ์ซับซ้อนแต่ยังไม่มีทักษะในการตั้งคำถามที่แม่นยำ อาจเป็นกลุ่มที่เสี่ยงต่อการได้รับคำแนะนำที่คลุมเครือที่สุด

สิ่งหนึ่งที่ผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนการเงินย้ำเสมอคือ ตัวเลขไม่ใช่ทุกอย่างของการเงิน การตัดสินใจเรื่องเงินมักพัวพันกับอารมณ์ ความกลัว ความหวัง และบริบทชีวิตที่ไม่มีตัวเลขใดจับต้องได้ทั้งหมด เมื่อตลาดหุ้นผันผวนรุนแรง หรือเมื่อครอบครัวต้องเผชิญวิกฤตการเงินกะทันหัน สิ่งที่คนต้องการอาจไม่ใช่แค่คำตอบที่ถูกต้องทางคณิตศาสตร์ แต่เป็นความเข้าใจและความเห็นอกเห็นใจแบบที่มนุษย์มอบให้กันได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่แชตบ็อตยังไปไม่ถึง

นอกจากนี้ยังมีประเด็นเรื่องคุณภาพคำถาม เพราะคำตอบของ AI นั้นแปรผันไปตามวิธีตั้งคำถามอย่างมาก คนที่ไม่คุ้นเคยกับการเขียนคำสั่ง (prompt) ที่ชัดเจน อาจได้คำตอบที่กว้างเกินไปจนนำไปใช้จริงไม่ได้ และในเรื่องการลงทุนที่ซับซ้อน เช่น การเลือกหุ้นรายตัวหรือคริปโทเคอร์เรนซี ผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินหลายคนแนะนำให้ระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะ AI อาจให้ข้อมูลทั่วไปที่ฟังดูมั่นใจ แต่ขาดการปรับให้เข้ากับสถานการณ์เฉพาะตัวของผู้ใช้แต่ละคนอย่างแท้จริง

เรื่องน่าประหลาดใจอีกอย่างคือ แม้แต่ที่ปรึกษาการเงินมืออาชีพเองก็เริ่มพึ่งพา AI ในการทำงานแล้วเช่นกัน ผลสำรวจของ Charles Schwab พบว่าที่ปรึกษาการเงินกว่าครึ่งใช้เครื่องมือ AI ในการทำงาน และอีกจำนวนไม่น้อยกำลังศึกษาความเป็นไปได้ นั่นหมายความว่า แม้ลูกค้าจะนั่งคุยกับมนุษย์อยู่ตรงหน้า เบื้องหลังการคำนวณและการประมวลข้อมูลก็อาจมี AI ทำงานร่วมอยู่แล้วอย่างเงียบ ๆ

เข็มทิศไม่ใช่แผนที่

ภาพรวมที่ผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินส่วนใหญ่เห็นตรงกันคือ AI เหมาะจะเป็น “เข็มทิศ” ที่ชี้ทิศทางกว้าง ๆ มากกว่าจะเป็น “แผนที่” ที่บอกเส้นทางละเอียดทุกก้าว มันเป็นเพื่อนคู่คิดที่ช่วยจุดประกายไอเดีย ช่วยอธิบายศัพท์การเงินที่ซับซ้อนให้เข้าใจง่าย และช่วยตรวจทานความคิดก่อนตัดสินใจ แต่ไม่ควรเป็นผู้ตัดสินใจแทนในเรื่องใหญ่ ๆ ของชีวิต เช่น การซื้อบ้าน การวางแผนเกษียณ หรือการลงทุนก้อนโต

คำแนะนำเชิงปฏิบัติที่ผู้เชี่ยวชาญมักย้ำคือ ให้ใช้ AI เพื่อการศึกษาความรู้พื้นฐาน ควบคู่ไปกับการตรวจสอบข้อมูลที่ได้รับเสมอ อย่าใช้เป็นแหล่งเดียวสำหรับคำแนะนำการลงทุนเฉพาะเจาะจง และควรมองมันเป็นส่วนเสริมของแหล่งข้อมูลอื่น ไม่ว่าจะเป็นหนังสือ ที่ปรึกษามืออาชีพ หรือแพลตฟอร์มการเงินที่น่าเชื่อถือ มากกว่าจะให้มันแทนที่ทั้งหมด

Key Takeaways

• คลื่นการใช้งานใหญ่ ราว 40% ของผู้บริโภคในสหรัฐฯ เคยใช้ AI ช่วยจัดการการเงินในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา และเกือบครึ่งของผู้บริโภคทั่วไปเคยใช้หรือกำลังพิจารณาใช้เครื่องมือ AI อย่าง ChatGPT, Gemini หรือ Claude เพื่อเรื่องนี้
• AI เก่งเรื่องภาพกว้าง งานวิจัยจาก MIT Sloan พบว่า AI มักให้คำแนะนำที่สอดคล้องกับหลักการเงินพื้นฐาน เช่น ออมมากขึ้น ลงทุนมากขึ้น และลดความเสี่ยงเมื่ออายุมากขึ้น
• จุดอ่อนอยู่ที่รายละเอียดเฉพาะตัว กลุ่มผู้ใช้ที่มีภาระหนี้สินมักได้คำแนะนำที่กว้างเกินไปจนไม่ตรงจุด และมีข้อสังเกตว่า AI อาจแนะนำการลงทุนเสี่ยงสูงต่างกันระหว่างเพศ
• ได้ผลดีที่สุดกับสองปลายสเปกตรัม ทั้งมือใหม่ที่ต้องการความรู้พื้นฐาน และผู้เชี่ยวชาญที่รู้วิธีตั้งคำถามอย่างแม่นยำ
• สิ่งที่เครื่องจักรยังให้ไม่ได้ ความเห็นอกเห็นใจ ความเข้าใจบริบทชีวิตที่ซับซ้อน และการปรับคำแนะนำให้ตรงกับสถานการณ์เฉพาะตัวอย่างแท้จริง
• คำแนะนำเชิงปฏิบัติ ใช้ AI เป็นจุดเริ่มต้นในการเรียนรู้และเป็นเพื่อนคู่คิด ไม่ใช่ผู้ตัดสินใจแทนในเรื่องใหญ่ของชีวิต และควรตรวจสอบข้อมูลกับแหล่งที่เชื่อถือได้เสมอ

…..

เรียบเรียงโดย AiNextopia
อ้างอิง : People using AI chatbots for help with money issue have ‘no safety net’, watchdog warns. / express