ผลลัพธ์ที่ได้ไม่ต่างจากการเปิดตู้โชว์จักรวาลที่เต็มไปด้วยสิ่งประหลาด กาแล็กซีที่กำลังชนกันอย่างรุนแรง ดิสก์ก่อกำเนิดดาวเคราะห์ที่มีรูปร่างคล้ายแฮมเบอร์เกอร์ กาแล็กซี “แมงกะพรุน” ที่มีหางก๊าซยาวราวกับหนวด และเลนส์ความโน้มถ่วงที่บิดเบือนแสงเหมือนกระจกเงาเหนือธรรมชาติ

นี่คือเรื่องราวของการค้นพบครั้งสำคัญ ที่สะท้อนให้เห็นว่าปัญญาประดิษฐ์ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือทางเทคโนโลยี แต่กำลังกลายเป็นผู้ร่วมสำรวจจักรวาลเคียงข้างมนุษย์

ฮับเบิลทำงานมาตั้งแต่ปี 1990 และในช่วงเวลานั้นมันได้สร้างคลังภาพขนาดใหญ่จนยากจะจินตนาการ นักดาราศาสตร์รู้ดีว่าภาพเหล่านี้ยังมีข้อมูลซ่อนอยู่มากมาย แต่การตรวจสอบทีละภาพเป็นงานที่ต้องใช้เวลาหลายชั่วอายุคน

David O’Ryan นักดาราศาสตร์จาก ESA และหัวหน้าทีมวิจัยอธิบายว่า คลังข้อมูลของฮับเบิลคือ “ขุมทรัพย์ที่ยังไม่ถูกเปิดเผย” เพราะแม้จะมีการศึกษามากมาย แต่ก็ยังมีวัตถุแปลกประหลาดที่หลุดรอดสายตานักวิทยาศาสตร์อยู่เสมอ

นี่คือเหตุผลที่ทีมงานหันไปพึ่ง AI

AnomalyMatch ถูกฝึกให้มองหาสิ่งที่ “ไม่เข้าพวก” รูปแบบที่แตกต่างจากวัตถุทั่วไปในภาพฮับเบิล ไม่ว่าจะเป็นรูปร่าง ความสว่าง หรือโครงสร้างที่ผิดปกติ เมื่อระบบถูกปล่อยให้ทำงานกับภาพขนาดเล็กนับร้อยล้านชิ้น มันสามารถคัดกรองสิ่งที่น่าสนใจออกมาได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ

ผลลัพธ์ที่ได้ทำให้นักวิทยาศาสตร์ต้องทบทวนความเข้าใจเกี่ยวกับเอกภพอีกครั้ง

หนึ่งในกลุ่มวัตถุที่ AI พบมากที่สุดคือกาแล็กซีที่กำลังชนและรวมตัวกัน การชนกันของกาแล็กซีเป็นเหตุการณ์ที่กินเวลาหลายร้อยล้านปี และเป็นหนึ่งในกระบวนการสำคัญที่กำหนดวิวัฒนาการของเอกภพ

แต่เหตุการณ์เหล่านี้มักเกิดขึ้นไกลเกินกว่าที่เราจะเห็นรายละเอียดได้ชัดเจน การที่ AI สามารถระบุวัตถุเหล่านี้ได้จำนวนมาก ทำให้นักดาราศาสตร์มีโอกาสศึกษากระบวนการรวมตัวของกาแล็กซีในหลายช่วงเวลาและหลายรูปแบบมากขึ้น

บางภาพเผยให้เห็นกาแล็กซีที่ถูกแรงโน้มถ่วงฉีกออกเป็นริ้ว บางภาพแสดงให้เห็นการก่อตัวของดาวรุ่นใหม่ที่เกิดจากแรงกระแทกของการชนกัน และบางภาพก็เผยให้เห็นโครงสร้างที่ซับซ้อนจนยากจะจัดประเภท

อีกหนึ่งวัตถุที่น่าสนใจที่ AI ระบุได้คือ “กาแล็กซีแมงกะพรุน” (jellyfish galaxy) ซึ่งเป็นกาแล็กซีที่มีหางก๊าซยาวพุ่งออกมาจากด้านหนึ่ง ราวกับหนวดของสัตว์ทะเล

หางเหล่านี้เกิดจากแรงที่เรียกว่า ram-pressure stripping เมื่อกาแล็กซีเคลื่อนที่ผ่านก๊าซร้อนในกระจุกกาแล็กซีด้วยความเร็วสูง ก๊าซภายในกาแล็กซีจะถูกดึงออกเป็นเส้นยาว และในเส้นเหล่านี้เองที่ดาวดวงใหม่กำลังก่อตัวขึ้น

การค้นพบกาแล็กซีแมงกะพรุนจำนวนมากช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจสภาพแวดล้อมสุดขั้วในกระจุกกาแล็กซี และกระบวนการที่ทำให้กาแล็กซีสูญเสียก๊าซ ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงสำคัญในการก่อกำเนิดดาว

ในบรรดาวัตถุแปลกประหลาดที่ AI พบ ยังมีดิสก์ก่อกำเนิดดาวเคราะห์ที่มองเห็นจากด้านข้างจนมีรูปร่างคล้ายแฮมเบอร์เกอร์ เป็นเหมือนแผ่นดิสก์ของฝุ่นและก๊าซที่กำลังรวมตัวเป็นดาวเคราะห์ดวงใหม่

ดิสก์เหล่านี้มักมีขนาดเล็กและมืด ทำให้ยากต่อการตรวจจับ แต่การที่ AI สามารถระบุได้หลายกรณี ทำให้นักดาราศาสตร์มีโอกาสศึกษากระบวนการกำเนิดระบบดาวเคราะห์ในมุมมองที่หลากหลายขึ้น

อีกหนึ่งความผิดปกติที่ AI พบคือเลนส์ความโน้มถ่วง ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อวัตถุที่มีมวลมาก เช่น กาแล็กซีหรือกระจุกกาแล็กซี บิดเบือนเส้นทางของแสงจากวัตถุที่อยู่ด้านหลัง ทำให้ภาพที่เราเห็นถูกขยายหรือบิดเบี้ยว

เลนส์ความโน้มถ่วงเป็นเครื่องมือสำคัญในการศึกษาวัตถุที่อยู่ไกลมากจนแทบมองไม่เห็น รวมถึงการตรวจสอบการกระจายตัวของสสารมืด การค้นพบเลนส์ความโน้มถ่วงใหม่ ๆ จึงมีคุณค่ามหาศาลต่อวงการดาราศาสตร์

การค้นพบเหล่านี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ NASA และหน่วยงานด้านอวกาศหลายแห่งกำลังเผชิญกับข้อจำกัดด้านงบประมาณ การมีเครื่องมือที่สามารถขุดค้นข้อมูลเก่าที่มีอยู่แล้วให้เกิดคุณค่ามากขึ้น จึงเป็นสิ่งที่มีความหมายอย่างยิ่ง

แม้นักดาราศาสตร์รุ่นเก่าบางคนยังคงระมัดระวังต่อการใช้ AI ในงานวิจัย แต่ผลลัพธ์ครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า AI ไม่ได้มาแทนที่มนุษย์ มันมาเสริมพลังให้มนุษย์สามารถมองเห็นสิ่งที่ไม่เคยเห็นมาก่อน

AI เคยถูกใช้เพื่อค้นหาดาวเคราะห์นอกระบบที่อาจอยู่อาศัยได้ และเพื่อปรับปรุงภาพของหลุมดำที่ถ่ายโดยกล้องโทรทรรศน์วิทยุทั่วโลก การค้นพบความผิดปกติในภาพฮับเบิลครั้งนี้จึงเป็นอีกก้าวหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่า AI กำลังกลายเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องมือสำรวจจักรวาลยุคใหม่

เมื่อมองไปข้างหน้า ภารกิจอวกาศรุ่นใหม่ เช่น กล้องโทรทรรศน์เจมส์ เวบบ์ หรือโครงการสำรวจท้องฟ้าขนาดใหญ่ในอนาคต จะสร้างข้อมูลมากกว่าที่ฮับเบิลเคยทำได้หลายเท่า หากไม่มี AI มาช่วยคัดกรองและวิเคราะห์ ข้อมูลเหล่านี้อาจกลายเป็นภูเขาที่มนุษย์ไม่อาจปีนขึ้นไปถึงยอดได้เลย

แต่เมื่อมนุษย์และ AI ทำงานร่วมกัน เราอาจค้นพบวัตถุที่ไม่เคยคาดคิดมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นกาแล็กซีที่ผิดรูปแบบแบบใหม่ ปรากฏการณ์ทางฟิสิกส์ที่ยังไม่เข้าใจ หรือแม้แต่สัญญาณของกระบวนการที่เกิดขึ้นในยุคแรกเริ่มของเอกภพ

จักรวาลยังคงเต็มไปด้วยความลึกลับ และ AI อาจเป็นกุญแจที่ช่วยให้เราไขปริศนาเหล่านั้นได้เร็วขึ้นกว่าที่เคย

Key Takeaways

• AI AnomalyMatch วิเคราะห์ภาพฮับเบิลเกือบ 100 ล้านส่วนย่อย และพบวัตถุผิดปกติมากกว่า 1,300 รายการ
• มากกว่า 800 รายการเป็นวัตถุที่ไม่เคยถูกบันทึกในงานวิจัยมาก่อน
• วัตถุที่พบรวมถึงกาแล็กซีชนกัน กาแล็กซีแมงกะพรุน ดิสก์ก่อกำเนิดดาวเคราะห์ และเลนส์ความโน้มถ่วง
• การค้นพบนี้แสดงให้เห็นว่า AI สามารถเพิ่มคุณค่าของข้อมูลเก่า และช่วยเราค้นพบสิ่งที่มนุษย์อาจมองไม่เห็น
• AI จะมีบทบาทสำคัญยิ่งขึ้นในภารกิจอวกาศยุคใหม่ที่สร้างข้อมูลปริมาณมหาศาล
• การทำงานร่วมกันระหว่างมนุษย์และ AI จะเป็นกุญแจสำคัญในการไขปริศนาของเอกภพในอนาคต

…..

เรียบเรียงโดย AiNextopia

Source: AI Discovers Hundreds of Anomalies in Archive of Hubble Images.