“ฝากสมองไว้กับ AI” ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่หากไม่รู้วิธีป้องกัน

แต่สิ่งที่ทำให้เธอกังวลยิ่งกว่า คือการสังเกตว่านักศึกษาของเธอเริ่ม “ลืมง่ายขึ้น” และมีแนวโน้มพึ่งพา AI ในการคิดมากขึ้นเรื่อย ๆ จนเธอเริ่มตั้งคำถามว่า การมอบหมายงานทางความคิดให้ AI แทนเรานั้นกำลังเปลี่ยนแปลงสมองของเราอย่างไร

“สมองไม่ได้หลับ แต่การทำงานในส่วนที่เกี่ยวกับความคิดสร้างสรรค์และการประมวลผลข้อมูลลดลงอย่างมาก” จากการทดลองของ Kosmyna

สมองที่ทำงานน้อยลงเมื่อมี AI คิดแทน

เพื่อหาคำตอบ Kosmyna และทีมงานได้ทำการทดลองกับนักศึกษา 54 คน โดยแบ่งเป็นสามกลุ่ม
กลุ่มที่ใช้ ChatGPT
กลุ่มที่ใช้ Google Search แบบไม่มีสรุป AI
และกลุ่มที่ไม่ใช้เทคโนโลยีเลย

โจทย์ที่ให้คือการเขียนเรียงความสั้น ๆ ในหัวข้อปลายเปิด เช่น ความสุข ความภักดี หรือการตัดสินใจในชีวิตประจำวัน หัวข้อที่ไม่ต้องค้นคว้ามาก แต่ต้องใช้การคิดด้วยตัวเอง

ผลลัพธ์ทำให้ทีมวิจัยถึงกับชะงัก

• กลุ่มที่เขียนด้วยตนเองมีสัญญาณสมอง “ลุกโชน” แสดงการทำงานหลายส่วนพร้อมกัน
• กลุ่มที่ใช้ Google ยังมีการทำงานของสมองในส่วนประมวลผลภาพ
• แต่กลุ่มที่ใช้ ChatGPT มีการทำงานของสมองลดลงถึง 55% โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้องกับความคิดสร้างสรรค์และการประมวลผลเชิงลึก

นอกจากนี้ นักศึกษาที่ใช้ AI ยังจำสิ่งที่ตัวเองเขียนไม่ได้ และหลายคนรู้สึกว่า “ไม่ใช่งานของตัวเอง” ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยอื่นที่พบว่า การใช้ AI ทำให้ความสามารถในการจดจำและเรียกคืนข้อมูลลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า cognitive surrender การยอมรับคำตอบของ AI โดยไม่ตั้งคำถาม และปล่อยให้มันแทนที่สัญชาตญาณของเราเอง

สิ่งนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะในงานเขียนหรือการบ้านเท่านั้น แม้แต่ในสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับชีวิตคนก็ยังพบผลกระทบคล้ายกัน เช่น แพทย์ที่ใช้ AI ช่วยตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นเวลา 3 เดือน กลับมีความสามารถในการตรวจหาก้อนเนื้อด้วยตนเองลดลงหลังจากเลิกใช้ AI

ความคิดสร้างสรรค์ที่ถูกทำให้เรียบแบน

Kosmyna พบว่าเรียงความที่เขียนด้วย ChatGPT มีลักษณะคล้ายกันอย่างน่าประหลาด เป็นระเบียบแต่ไร้ชีวิตชีวา ครูผู้ประเมินถึงกับถามว่า “นักศึกษานั่งเขียนอยู่ข้างกันหรือเปล่า” เพราะงานแทบไม่ต่างกันเลย

นี่คือความเสี่ยงของการพึ่งพา AI มากเกินไป
เราอาจได้งานที่ดูดี แต่สูญเสียความเป็นตัวเองและความคิดสร้างสรรค์ที่เกิดจากการคิดอย่างลึกซึ้ง

ผลกระทบระยะยาว เมื่อสมองเริ่มเฉื่อยชา

สี่เดือนหลังการทดลอง ทีมวิจัยให้ผู้เข้าร่วมเขียนเรียงความอีกครั้ง คราวนี้สลับเงื่อนไข ผู้ที่เคยใช้ ChatGPT ต้องเขียนเอง

ผลลัพธ์น่าตกใจ การเชื่อมต่อของสมองในกลุ่มนี้ต่ำกว่ากลุ่มที่เพิ่งเริ่มใช้ AI ในรอบหลัง แสดงว่าการพึ่งพา AI อาจทำให้สมอง “ไม่คุ้นเคยกับการคิดลึก” ไปแล้ว

Vivienne Ming นักประสาทวิทยาคอมพิวเตอร์ เสริมว่าการใช้ AI แบบไม่คิดตามอาจเชื่อมโยงกับการลดลงของคลื่นแกมมา ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ความพยายามทางปัญญา และมีงานวิจัยที่เชื่อมโยงคลื่นแกมมาอ่อนกับความเสี่ยงภาวะสมองเสื่อมในอนาคต

ไม่ใช่ทุกคนที่ “ยอมแพ้” ให้ AI

แม้ภาพรวมจะน่ากังวล แต่มีผู้เข้าร่วมส่วนน้อย ไม่ถึง 10% ที่ใช้ AI อย่างมีประสิทธิภาพ พวกเขาใช้ AI เพื่อรวบรวมข้อมูล แต่ยังวิเคราะห์ด้วยตัวเอง ผลลัพธ์คือ

• คำตอบแม่นยำกว่า
• สมองทำงานมากกว่า
• และยังคงรักษาความสามารถในการคิดเชิงลึก

นี่คือสัญญาณว่า AI ไม่จำเป็นต้องทำให้เราฉลาดน้อยลง หากเราใช้มันอย่างถูกวิธี

เราจะอยู่ร่วมกับ AI อย่างไม่ทำร้ายสมองได้อย่างไร

ทั้ง Kosmyna และ Ming เห็นตรงกันว่า AI ควรเป็น “คู่คิด” ไม่ใช่ “ผู้คิดแทน”

1) เรียนรู้ด้วยตัวเองก่อน แล้วค่อยใช้ AI
การมีพื้นฐานความเข้าใจด้วยตัวเองทำให้เราตั้งคำถามกับคำตอบของ AI ได้ดีขึ้น

2) ใช้ “nemesis prompt”
Ming แนะนำให้สั่ง AI ให้เป็น “ศัตรูความคิด” ของเรา แล้วให้มันโต้แย้งความคิดของเราอย่างละเอียด วิธีนี้บังคับให้เราต้องคิด วิเคราะห์ และปกป้องเหตุผลของตัวเอง

3) ขอให้ AI ถาม ไม่ใช่ตอบ
การให้ AI ตั้งคำถามแทนที่จะให้คำตอบ ช่วยกระตุ้นการคิดเชิงลึกและลดการพึ่งพาแบบอัตโนมัติ

4) ยอมรับ “productive friction”
ความยากเล็ก ๆ น้อย ๆ ในการคิดเองคือสิ่งที่ทำให้สมองแข็งแรง

Key Takeaways

• การใช้ AI แบบคิดแทนลดการทำงานของสมองได้ถึง 55%
• ผู้ใช้ AI มักจำสิ่งที่ตัวเองเขียนไม่ได้ และรู้สึกว่าไม่ใช่งานของตัวเอง
• การพึ่งพา AI อาจลดความคิดสร้างสรรค์และความสามารถในการคิดเชิงลึก
• ผลกระทบอาจยาวนาน แม้หยุดใช้ AI ไปแล้ว
• การใช้ AI อย่างถูกวิธี ให้มันท้าทายเรา ไม่ใช่คิดแทนเรา ช่วยรักษาสุขภาพสมองในระยะยาว

…..

เรียบเรียงโดย AiNextopia

อ้างอิง : AI chatbots could be making you stupider.